مسیرهای زمینی صادرات فولاد ایران در روزهای اخیر با گره تازه‌ای روبه‌رو شده‌اند. بسته شدن یا محدود شدن تردد تجاری در مرزهای عراق و پاکستان، درست زمانی رخ داده که به دلیل محدودیت‌های حمل دریایی، صادرکنندگان بیش از هر زمان دیگری به همین مسیرهای زمینی تکیه کرده بودند. بر اساس گزارشی که متال اکسپرت در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر کرده، این توقف‌ها نه‌تنها تحویل محموله‌ها را عقب انداخته، بلکه دریافت پول، تسویه حساب‌ها و بستن قراردادهای جدید را هم پرریسک‌تر کرده است. حالا سؤال اصلی فعالان بازار این است که این اتفاق چه پیامدی برای عرضه، قیمت و معاملات بازار داخلی آهن‌آلات خواهد داشت.
کدام مرزها بسته شدند؟
عراق از ۲۱ اکتبر گذرگاه الشیب را که روبه‌روی چذابه قرار دارد، تا اطلاع بعدی به روی خودروهای تجاری و مسافری بسته است. در سمت شرقی کشور هم از ۱۷ اکتبر، عبور بار تجاری از مرزهای میرجاوه–تفتان و ریمدان–گبد متوقف شد. هرچند از ۲۲ اکتبر خبرهایی درباره ازسرگیری محدود و مرحله‌به‌مرحله تجارت در مرز ریمدان منتشر شد، اما این گشایش به معنای عادی شدن تردد نبود و عبور کامیون‌ها همچنان به هماهنگی‌های مرزی و محدودیت‌های اجرایی گره خورده بود. نتیجه آنکه صادرکنندگان هنوز نمی‌دانند محموله‌هایشان دقیقاً چه زمانی به مقصد می‌رسد.
پیش‌پرداخت گرفته‌اند، اما بار راه نمی‌افتد
بخشی از صادرکنندگان پیش از این حدود ۳۰ درصد ارزش محموله را به‌عنوان پیش‌پرداخت از خریدار دریافت کرده‌اند، ولی حالا امکان ارسال کالا را ندارند. این وضعیت هر دو طرف معامله را در تنگنا قرار داده است: خریدار پولش را در معامله گذاشته و فروشنده باید هزینه آماده‌سازی بار، حمل و تشریفات گمرکی را تأمین کند. به گفته یکی از فعالان بازار در گزارش متال اکسپرت، عوارض صادراتی پیش از خروج بار پرداخت می‌شود؛ بنابراین هر روز تأخیر، علاوه بر مشکل عملیاتی، فشار مستقیمی بر نقدینگی شرکت‌های صادرکننده وارد می‌کند.
۲۰۰۰ کامیون و هزینه‌ای که فقط کرایه نیست
به نقل از اتاق بازرگانی و صنعت کویته، حدود ۲ هزار کامیون در مرزهای ایران و پاکستان متوقف مانده‌اند. این رقم فقط تصویری از حجم ترافیک مرزی است؛ هزینه واقعی به طول مدت توقف، نوع بار، هزینه نگهداری، تعهدات قراردادی و امکان تغییر مسیر بستگی دارد. هر روز توقف یعنی هزینه خواب کامیون و قفل شدن سرمایه در گردش، و این در معامله‌ای که قیمتش از قبل تعیین شده، مستقیماً از حاشیه سود صادرکننده کم می‌کند.
مشکل دیگر این است که با توجه به محدودیت‌های تجارت دریایی و ریسک‌های امنیتی اطراف تنگه هرمز، جایگزین کردن مسیر زمینی با حمل دریایی به‌سادگی ممکن نیست. از طرف دیگر، مسیرهای زمینی هم ظرفیت محدودی دارند و نمی‌توانند همه باری را که پیش‌تر از دریا جابه‌جا می‌شد، جذب کنند. پس چالش اصلی فقط گران شدن حمل نیست، بلکه از بین رفتن قابلیت پیش‌بینی زمان تحویل است؛ موضوعی که می‌تواند خریدار خارجی را به عقب انداختن سفارش، سخت‌گیری در شرایط پرداخت یا مذاکره دوباره بر سر زمان تحویل وادار کند.
اثر بر بازار داخل؛ افزایش عرضه یا احتکار موقت؟
اختلال در صادرات به‌تنهایی نه نشانه کمبود در بازار داخلی است و نه الزاماً به افزایش قیمت منجر می‌شود. مسیر بازار به این بستگی دارد که فروشندگان در عمل چه تصمیمی بگیرند. دو سناریو محتمل است:
سناریوی اول: برگشت بار به بازار داخل. صادرکننده‌ای که نمی‌تواند بارش را به‌موقع از مرز عبور دهد، ممکن است برای آزاد کردن نقدینگی یا فرار از هزینه‌های انبارداری، بخشی از کالا را در داخل بفروشد. اگر چند محموله هم‌زمان به بازار سرازیر شوند و تقاضای داخلی توان جذب آن‌ها را نداشته باشد، رقابت میان فروشندگان بیشتر شده و قیمت‌ها تحت فشار قرار می‌گیرند.
سناریوی دوم: صبر به امید بازگشایی. فروشنده ممکن است به امید باز شدن مرزها، کالا را نگه دارد و ارسال را به بعد موکول کند. در این حالت، حتی اگر کالا در انبار موجود باشد، عرضه واقعی در بازار داخل بیشتر نمی‌شود. فاصله میان «موجودی انبار» و «کالای آماده فروش» نکته‌ای است که در تحلیل قیمت تیرآهن و سایر محصولات فولادی نباید نادیده گرفته شود؛ باری که برای صادرات بسته‌بندی شده، تعهد فروش دارد یا اسناد حملش هنوز تسویه نشده، به این زودی وارد معاملات داخلی نمی‌شود.
نوع محصول هم در این معادله مهم است. اگر اختلال بیشتر بر محصولات یا مقاصد خاصی اثر بگذارد، همه کالاها به یک اندازه تحت تأثیر قرار نمی‌گیرند. برای نمونه، تأثیر این وضعیت بر قیمت ورق به سهم آن در سبد صادراتی، امکان فروش در داخل و میزان تقاضای مصرف‌کنندگان صنعتی بستگی دارد. تا زمانی که آمار دقیقی از حجم محموله‌های متوقف و سهم آن‌ها از عرضه داخلی منتشر نشود، نمی‌توان یک حکم کلی برای کل بازار فولاد صادر کرد.
بازار را با این سه شاخص رصد کنید
در کوتاه‌مدت دو مسیر پیش روی بازار است. اگر محدودیت‌ها ادامه پیدا کنند و مسیرهای جایگزین هم شلوغ و پرهزینه شوند، احتمال کناره‌گیری خریداران خارجی و کاهش قراردادهای جدید بالا می‌رود و ورود بخشی از بار به بازار داخل می‌تواند قیمت‌های پیشنهادی را پایین بکشد؛ البته به شرطی که عرضه واقعاً افزایش پیدا کند و تقاضای داخلی پاسخگو نباشد. اما اگر مرزها زود باز شوند و محموله‌های معطل راه بیفتند، خطر عرضه ناگهانی در داخل کم می‌شود و اثر این اختلال محدود خواهد ماند.
برای اینکه بفهمیم بازار به کدام سمت می‌رود، سه شاخص کلیدی است:
اعلام رسمی بازگشایی مرزها و تأیید عبور عادی کامیون‌های تجاری
تغییر در حجم عرضه و معاملات محصولات فولادی در بازار داخل
رفتار صادرکنندگان در قبول سفارش‌های جدید و شرایط پرداخت
نکته پایانی اینکه کوتاه شدن صف کامیون‌ها در مرز، تا وقتی معاملات صادراتی به روال عادی برنگشته، به معنای رفع کامل ریسک نیست.
منبع: آهن آنلاین
