ورق سیاه یا همان ورق نورد گرم، یکی از پرکاربردترین محصولات در صنعت فولاد کشور است. این محصول که نتیجه فرآیند نورد گرم میباشد، به دلیل ظاهر مات و تیرهاش در بازار با این نام شناخته میشود. در این مقاله به بررسی کامل ویژگیها، استانداردها و کاربردهای این محصول میپردازیم.
ورق سیاه چیست؟
یکی از اصلیترین روشهای تولید ورقهای فلزی با ضخامت کم، فرآیند نورد گرم است. در این روش، اجزای تشکیلدهنده ورق در دمای بسیار بالا شکلدهی میشوند. به دلیل اینکه در فرآیند نورد گرم از پوشش محافظ استفاده نمیشود، سطح ورق در معرض اکسیژن قرار گرفته و اکسید میشود. این امر باعث ایجاد رنگ مات و تیره روی سطح ورق میشود که به آن «ورق سیاه» میگویند.
ابعاد و نحوه عرضه در بازار
ورقهای سیاه به طور کلی به دو صورت رول (کلاف) و شیت (برشخورده) تولید و به بازار عرضه میگردند. نکته مهم در مورد ابعاد این ورقها این است که:
- ورقهای سیاه با ضخامت تا ۱۵ میلیمتر به صورت رول و شیت موجود هستند.
- ورقهای با ضخامت بالاتر از ۱۵ میلیمتر تنها به صورت شیت خام وارد بازار میشوند.
ضخامت ورق سیاه موجود در بازار معمولاً از ۱.۵ میلیمتر شروع شده و تا ۱۰۰ میلیمتر ادامه مییابد. بدیهی است که ضخامت و استاندارد ورق، تأثیر مستقیمی بر قیمت و وزن ورق سیاه دارد.
استاندارد و کیفیت ورق سیاه (ST)
برای سنجش کیفیت و خواص مکانیکی ورق سیاه از شاخصی به نام ST استفاده میشود. این نامگذاری بر اساس میزان کربن موجود در جنس ورق تعیین میگردد:
- ورق ST33: دارای کمترین میزان کربن است؛ بنابراین انعطافپذیری بالایی دارد.
- ورق ST52: دارای بیشترین میزان کربن بوده و در مقابل، انعطافپذیری کمی دارد اما سختی و استحکام آن بالاست.
رایجترین نوع ورق سیاه در بازار، ورق ST37 است که از نظر سختی و انعطافپذیری در حد متوسط قرار دارد و بیشترین کاربرد را در صنایع مختلف دارد.
فرآیند تولید ورق سیاه
تولید ورق سیاه مراحل پیچیدهای دارد که با دقت بالا در کارخانههای فولادی انجام میشود. مراحل اصلی عبارتند از:
- پیشگرم کردن: تختالهای فولادی ابتدا در کورههای پیشگرم با دمای بسیار بالا قرار میگیرند.
- پوستهشویی: پس از خروج از کوره، پوسته اکسیدی روی سطح تختال تشکیل میشود که باید توسط عملیات پوستهشویی حذف گردد.
- نورد خشن: در این مرحله قطعه کار چندین بار از بین غلتکها عبور میکند تا ضخامت آن حدود ۱۵ تا ۳۰ درصد کاهش یابد.
- نورد نهایی: تختال پس از نورد خشن، وارد مرحله نورد نهایی میشود تا به ابعاد دقیق مورد نظر برسد.
در نهایت، محصول تولیدی به صورت کلاف (Coil) یا شیت (Sheet) بستهبندی شده و آماده عرضه به بازار میشود.
کاربردهای ورق سیاه
ورق سیاه به دلیل استحکام بالا و قیمت مناسب، کاربرد وسیعی در صنایع مختلف دارد. مهمترین مصارف آن عبارتند از:
- صنعت ساختمان: ساخت اسکلتهای فلزی، سولهسازی و ستونها.
- صنایع سنگین: تانکرسازی، مخازن ذخیره و سدسازی.
- صنعت پتروشیمی: ساخت لولهها و تجهیزات انتقال fluids.
- ساخت و ساز فلزی: استفاده در پروژههایی که به استحکام بالا نیاز دارند و ظاهر صیقلی اولویت نیست.
تفاوت ورق سیاه (نورد گرم) و ورق روغنی (نورد سرد)
برای انتخاب درست بین این دو محصول، باید تفاوتهای اصلی آنها را بشناسید:
- سطح و ظاهر: ورق سیاه سطحی خشن و مات دارد، در حالی که ورق روغنی سطحی صاف و براق است.
- دقت ابعادی: تلرانس ابعادی در ورق روغنی (سرد) بسیار دقیقتر از ورق سیاه است.
- استحکام و نرمی: میزان کربن در ورق سیاه بیشتر است، بنابراین استحکام بالاتری دارد. ورق روغنی به دلیل فرآیند آنیلینگ نرمتر است.
- هزینه: هزینه تولید ورق گرم پایینتر است و به عنوان ماده اولیه برای تولید ورق سرد استفاده میشود.
معرفی کارخانههای تولیدکننده ورق سیاه
در ایران، کارخانههای معتبری اقدام به تولید این محصول میکنند که کیفیت آنها در سطح استانداردهای جهانی است. از مهمترین تولیدکنندگان میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
مشتریان معمولاً هنگام خرید ورق سیاه، بیشتر به ویژگیهای مکانیکی و استحکام محصول توجه میکنند تا کیفیت ظاهری آن.
منبع: گروه تامین محتوای فولاد۲۴