انجمن جهانی فولاد (worldsteel) در گزارش چشم‌انداز کوتاه‌مدت خود که ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، برآوردش از تقاضای جهانی فولاد را اصلاح کرد و به جای رشد اندک، از ثبات مصرف خبر داد. دو عامل اصلی این بازنگری، کاهش مصرف در چین و بالا گرفتن تنش‌های ژئوپلیتیکی در خاورمیانه است. بر اساس این گزارش، مصرف جهانی فولاد در سال جاری میلادی حدود ۱.۷۲۲ میلیارد تن خواهد بود که تقریباً با سال گذشته برابر است. با این حال وضعیت همه مناطق یکسان نیست. هند همچنان رو به رشد است، اما عقب‌نشینی چین و خاورمیانه رقابت فروشندگان را سخت‌تر کرده است. این تحول می‌تواند بر صادرات، قیمت‌ها و برنامه‌ریزی فولادسازان ایرانی نیز اثر بگذارد.
توقف رشد؛ هشدار جدی یا مکثی گذرا؟
worldsteel در گزارش فروردین‌ماه (آوریل) پیش‌بینی کرده بود که تقاضای جهانی در ۲۰۲۶ حدود ۰.۳ درصد بیشتر شود. در برآورد تازه، این رقم تقریباً به صفر رسیده است. چشم‌انداز ۲۰۲۷ هم تعدیل شده و رشد مورد انتظار از ۲.۲ درصد به ۱.۷ درصد کاهش یافته است. بر این اساس، مصرف جهانی در سال آینده حدود ۱.۷۵۲ میلیارد تن خواهد بود.
باید توجه داشت که این ارقام از «درجا زدن» بازار خبر می‌دهند، نه از فروپاشی مصرف. با این حال، ثابت ماندن تقاضا در بازاری با ظرفیت تولید بسیار بالا پیامدهای قابل‌توجهی دارد. وقتی مصرف رشد نمی‌کند، بازار ظرفیت‌های تازه را به‌سختی جذب می‌کند و فروشندگان برای نگه داشتن سهم خود بیشتر با هم رقابت می‌کنند. در این فضا حتی تولیدکنندگانی که هزینه پایین و بهره‌وری بالایی دارند هم برای فروش محصول خود تحت فشار قرار می‌گیرند.
نکته دیگر این است که عدد صفر در سطح جهانی، تفاوت‌های منطقه‌ای را پنهان می‌کند. کاهش مصرف در یک بازار ممکن است با افزایش آن در بازار دیگری جبران شود، اما این به معنای جابه‌جایی آسان فرصت‌های فروش نیست. اینکه فولاد مازاد تا چه حد می‌تواند وارد بازارهای جایگزین شود، به عواملی مانند استانداردهای فنی، هزینه حمل، تعرفه‌ها، موانع تجاری و توان خرید مشتریان بستگی دارد. به همین دلیل، برای تحلیل درست قیمت آهن آلات، فقط نرخ رشد جهانی کافی نیست. باید دید کاهش تقاضا از کجا آغاز شده و عرضه اضافی به کدام بازارها سرازیر می‌شود.
چین؛ ضعفی که ریشه ساختاری دارد
مصرف فولاد چین در ۲۰۲۶ با افت ۲ درصدی به ۷۸۰.۱ میلیون تن می‌رسد. در ۲۰۲۷ نیز کاهش یک درصدی دیگری انتظار می‌رود و مصرف به ۷۷۲.۳ میلیون تن خواهد رسید. این روند نشان می‌دهد ضعف تقاضا در چین را نمی‌توان نوسانی مقطعی دانست، چون بخش بزرگی از آن از دگرگونی‌های ساختاری اقتصاد این کشور ناشی می‌شود.
رکود سرمایه‌گذاری در بخش املاک همچنان مهم‌ترین مانع مصرف فولاد در چین است. ساخت‌وساز و توسعه مسکن همیشه از بزرگ‌ترین مصرف‌کنندگان فولاد در این کشور بوده‌اند و افت فعالیت در این بخش به‌سرعت با رشد صنایع دیگر جبران نمی‌شود. پروژه‌های زیربنایی هم برخلاف پیش‌بینی‌های قبلی نتوانسته‌اند تقاضا را به اندازه کافی تقویت کنند.
افزایش تولید صنعتی و صادرات چین تا حدی به مصرف فولاد کمک می‌کند، اما این عوامل برای جبران ضعف ساخت‌وساز و زیرساخت کافی نیستند. اهمیت این موضوع برای بازار جهانی هم فقط به کاهش مصرف چین محدود نمی‌شود. چین علاوه بر اینکه بزرگ‌ترین مصرف‌کننده فولاد است، نقش تعیین‌کننده‌ای در عرضه جهانی هم دارد.
اگر بازار داخلی چین ضعیف بماند، فولادسازان این کشور انگیزه بیشتری پیدا می‌کنند که فروش خود را از راه صادرات حفظ کنند. البته میزان این اثر به سطح تولید، سیاست‌های تجاری پکن و محدودیت‌های صادراتی بستگی دارد. در نتیجه ممکن است فشار بر بازارهای صادراتی بیشتر شود، هرچند همه محصولات و همه مقصدها به یک اندازه آسیب نمی‌بینند.
این وضعیت برای فولاد ایران اهمیت ویژه‌ای دارد. تغییر مسیر عرضه چین می‌تواند رقابت قیمتی را در بازارهای منطقه داغ‌تر کند و فضای عمل صادرکنندگان ایرانی را تنگ‌تر کند. در این شرایط، برای ارزیابی قیمت تیرآهن و دیگر محصولات فولادی نمی‌توان فقط به نرخ ارز و هزینه تولید داخلی تکیه کرد. قیمت پیشنهادی رقبای خارجی، هزینه رساندن کالا به مقصد و شرایط پرداخت خریدار هم در موفقیت فروش نقش دارند. مزیت صادراتی تنها زمانی ماندگار است که تولیدکننده بتواند هزینه، کیفیت و توان تحویل به‌موقع را با هم مدیریت کند.
خاورمیانه؛ بازاری که از رشد به نااطمینانی رسید
یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش اکتبر به کاهش تقاضای فولاد در خاورمیانه و شمال آفریقا مربوط است. به برآورد worldsteel، مصرف این منطقه در ۲۰۲۶ با افت ۹.۲ درصدی به ۷۵.۲ میلیون تن می‌رسد. این در حالی است که بازار منطقه سال گذشته ۷.۸ درصد رشد کرده بود. برای ۲۰۲۷ دوباره رشد ۷.۸ درصدی پیش‌بینی شده است.
این ارقام نشان می‌دهد تنش‌های ژئوپلیتیکی فقط به اختلال در حمل‌ونقل و گرانی انرژی محدود نمی‌شوند. فضای نااطمینانی، سرمایه‌گذاری‌ها را عقب می‌اندازد و سرعت اجرای پروژه‌های عمرانی را کم می‌کند. این افت در کشورهای شورای همکاری خلیج فارس شدیدتر است. انتظار می‌رود مصرف این بازار در ۲۰۲۶ حدود ۱۱ درصد کاهش یابد، در حالی که در ۲۰۲۵ رشدی ۱۷.۷ درصدی را پشت سر گذاشته بود.
worldsteel برای سال آینده بازگشت تقاضا را پیش‌بینی می‌کند، اما ادامه تنش‌ها ممکن است این بهبود را به تعویق بیندازد. برای صادرکنندگان ایرانی، کاهش تقاضای منطقه یعنی فرصت‌های فروش محدودتر و رقابت قیمتی شدیدتر. بنابراین پیش از پذیرش تعهدات صادراتی بیشتر، بررسی دقیق اعتبار خریدار، هزینه حمل، ریسک دریافت وجه و حاشیه سود واقعی ضروری‌تر از گذشته است.
هند و چشم‌انداز پیش‌رو؛ بازار به کدام سمت می‌رود؟
در برابر ضعف چین و خاورمیانه، هند همچنان یکی از موتورهای اصلی تقاضای جهانی فولاد به شمار می‌رود. طبق گزارش worldsteel، مصرف فولاد هند در ۲۰۲۶ با رشد ۷.۹ درصدی به ۱۷۲.۴ میلیون تن و در ۲۰۲۷ با رشد ۸ درصدی به ۱۸۶.۲ میلیون تن خواهد رسید. توسعه زیرساخت‌ها، رونق ساخت‌وساز بخش خصوصی و سرمایه‌گذاری در صنعت و انرژی‌های تجدیدپذیر پشتوانه این رشد هستند. همچنین اگر چین را کنار بگذاریم، تقاضای جهانی فولاد در ۲۰۲۶ حدود ۱.۵ درصد و در ۲۰۲۷ حدود ۴ درصد افزایش می‌یابد.
این داده‌ها نشان می‌دهد رشد بازار جهانی متوقف نشده و بیشتر مرکز ثقل آن جابه‌جا شده است. با این حال، رشد هند به‌تنهایی کاهش مصرف چین و خاورمیانه را جبران نمی‌کند. دسترسی به بازارهای تازه به هزینه حمل، شرایط تجاری و توان رقابتی صادرکنندگان بستگی دارد.
برای ماه‌های آینده دو سناریوی اصلی قابل تصور است. در سناریوی خوش‌بینانه، تنش‌های منطقه‌ای کاهش پیدا می‌کند، پروژه‌های کشورهای حاشیه خلیج فارس دوباره راه می‌افتند و تقاضای چین تثبیت می‌شود. در این صورت بازار به‌تدریج بهبود می‌یابد، هرچند ماندگاری افزایش قیمت‌ها به سطح عرضه و موجودی انبارها بستگی خواهد داشت. در سناریوی بدبینانه، تنش‌ها ادامه پیدا می‌کند و رکود ساخت‌وساز چین عمیق‌تر می‌شود. نتیجه این وضعیت، رقابت صادراتی شدیدتر و حاشیه سود کمتر برای تولیدکنندگان خواهد بود.
برای پیش‌بینی جهت بازار، باید روند سفارش‌های صادراتی، پیشرفت پروژه‌های منطقه‌ای، وضعیت بخش املاک چین و عملکرد تقاضا در هند را به‌دقت دنبال کرد. در بازار داخلی هم تصمیم‌های مربوط به خرید و نگهداری موجودی باید بر اساس حجم واقعی معاملات و توان خرید مصرف‌کنندگان گرفته شود. افزایش قیمت بدون پشتوانه تقاضای واقعی معمولاً دوام زیادی ندارد.
منبع: آهن آنلاین
